Fundusze Europejskie
dla Śląskiego 2021-2027

Odpowiedź MFiPR:

Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami tego nie reguluje, pozostawiając tym samym swobodę w tym zakresie jednostkom samorządu terytorialnego (gminom).
Niemniej istnieją różne możliwości i sposoby w tym zakresie – zarówno dane lokalne (np. o zameldowaniu, o zamieszkaniu) jak i statystyczne (np. BDL). Wszystkie rejestry będą jednak tylko przybliżeniem ponieważ grupa osób o szczególnych potrzebach to również np. kobiety w ciąży czy osoby z czasową niepełnosprawnością, które nie są zobowiązane do rejestracji w żadnych rejestrach. Stąd ważna jest szczególnie możliwość zebrania danych na miejscu – np. ankieta wśród mieszkańców danego terenu.

Odpowiedź MFiPR:

Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami tego nie reguluje, pozostawiając tym samym swobodę w tym zakresie jednostkom samorządu terytorialnego (gminom).
Niemniej istnieją różne możliwości i sposoby w tym zakresie – w tym przede wszystkim dokonanie audytu dostępności obszaru. Może to być wykonane za pośrednictwem profesjonalnych audytorów (organizacje specjalizujące się w tej tematyce), jak również poprzez udział w takim audycie mieszkańców o szczególnych potrzebach np. organizacja wyjścia osób niepełnosprawnych i seniorów „w teren” celem identyfikacji przeszkód i barier architektonicznych i komunikacyjnych. Dobre przykłady takich rozwiązań stosowane były np. w Gdyni.

Odpowiedź MFiPR:

Jak powyżej.

Odpowiedź MFiPR:

1. szczegółową diagnozę obszaru rewitalizacji, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2, obejmującą analizę negatywnych zjawisk, o których mowa w art. 9 ust. 1, oraz lokalnych potencjałów występujących na terenie tego obszaru;
2. cele rewitalizacji oraz odpowiadające im kierunki działań służących eliminacji lub ograniczeniu negatywnych zjawisk, o których mowa w art. 9 ust. 1;
3. opis przedsięwzięć rewitalizacyjnych, w szczególności o charakterze społecznym oraz gospodarczym, środowiskowym, przestrzenno-funkcjonalnym lub technicznym, w tym: listę planowanych podstawowych przedsięwzięć rewitalizacyjnych, wraz z ich opisami zawierającymi w odniesieniu do każdego przedsięwzięcia: (…) opis działań zapewniających dostępność osobom ze szczególnymi potrzebami, o których mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami, o ile dane te są możliwe do wskazania.

Odpowiedź MFiPR:

W zależności od potrzeb gminy można definiować osoby o szczególnych potrzebach jako osobną grupę interesariuszy. Zawsze jednak należy umożliwić osobom o szczególnych potrzebach udział w działaniach partycypacyjnych. Pośrednio odpowiedzi udzielono wcześniej – jeśli razem z osobami o szczególnych potrzebach przeprowadza się audyt dostępności w gminie, to jest to jedna z metod zapewnienia włączenia społecznego na etapie programowania rewitalizacji.

Odpowiedź MFiPR:

Zaleca się opracowanie inwentaryzacji urbanistycznych i architektonicznych obszaru rewitalizacji – trudno wskazać działania na rzecz tych osób bez uprzedniej identyfikacji barier, które działania takowe mają osłabiać lub niwelować.

Odpowiedź MFiPR:

Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami tego nie reguluje, pozostawiając tym samym swobodę w tym zakresie jednostkom samorządu terytorialnego (gminom).

Sugeruje się wskazanie odniesienia do działań zapewniających dostępność osobom ze szczególnymi potrzebami w sposób jednoznaczny i wprost.
Np. Można wymienić przykładowe rozwiązania zastosowane w budynku po remoncie np. bezprogowy dostęp do windy z poziomu patio lub terenu zewnętrznego, oprócz schodów prowadzących do budynku/osiedla powstaną podjazdy, windy zostaną wyposażone w odpowiednio opisane przyciski (wypukłe cyfry i piktogramy) oraz informację dźwiękową, mieszkania zaprojektowane z myślą o osobach z ograniczeniami fizycznymi - wśród udogodnień w nich dostępnych są obniżone progi w wejściu do lokalu, niżej zamontowane klamki okienne i gniazdka oraz przestrzeń manewrowa, pozwalająca na swobodne poruszanie się na wózku inwalidzkim, wyjścia na balkony z niskimi progami.

Przykładowy opis mieszkania dla seniora z zachowaniem elementów projektowania uniwersalnego: Mieszkanie zaprojektowane bez barier architektonicznych, wspierając zdrowe, aktywne i niezależne starzenie się. Drzwi o szerokości dostosowanej do potrzeb osoby na wózku, na ścianach zamontowane pochwyty, zlikwidowane progi.  Celem jest wprowadzenie rozwiązań projektowych wnętrz, wyposażenia, produktów i usług umożliwiających osobom starszym jak najdłuższe pozostanie samodzielnym, tym samym ograniczając opiekę do pomocy osoby dochodzącej. Jest to zgodne z najnowszymi trendami dotyczącymi opieki nad osobami starszymi.
Dobre praktyki dot. projektów. 

Odpowiedź MFiPR:

Przepisy przejściowe ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami wskazują wprost, że po upływie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, w aktualizowanych GPR opisy projektów należy przygotować zgodnie ze znowelizowanymi przepisami. Nie rozróżniono przy tym stopnia zaawansowania projektów, co oznacza że przepis dotyczy pełnej listy projektów.

Odpowiedź MFiPR:

Nie planuje się aktualizacji Wytycznych z zakresu rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020 z tytułu ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami.

Odpowiedź MFiPR:

Powyższe regulują przepisy przejściowe ustawy o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami – Art. 65. Przepis art. 15 ust. 1 pkt 5 lit. a ustawy zmienianej w art. 53, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do gminnych programów rewitalizacji przyjmowanych albo aktualizowanych po upływie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Ustawa weszła w życie z dniem 20 września 2019 r., co oznacza że od 20 marca 2020 r. zapisy ustawy dotyczą zarówno aktualizowanych jak i przyjmowanych GPR.

Odpowiedź MFiPR:

Pytanie właściwie do IZ RPO.

Biorąc jednak pod uwagę, że ocena IZ RPO dot. zgodności z Wytycznymi, a Wytyczne nie zostały i nie planuje się ich zmieniać, nie ma potrzeby zmiany karty oceny w obecnej perspektywie finansowej. Oczywiście nie zwalnia to gmin posiadających GPR z wywiązywania się z obowiązków ustawowych.

Zgodnie z art. 52 ust. 1 Ustawy gmina, która posiada uchwalony program zawierający działania służące wyprowadzeniu obszaru ze stanu kryzysu (działania rewitalizacyjne) – może realizować przedsięwzięcia wynikające z tego programu do 31 grudnia 2023r. Po tej dacie ustawa przewiduje obowiązek uchwalenia Gminnego Programu Rewitalizacji. Czyli do końca 2023 r. gminy mogą kontynuować działania w oparciu o uchwalone wcześniej programy rewitalizacji.

Możliwość uchwalania nowych programów rewitalizacji, nieobjętych reżimem Ustawy, wynika z przepisów art. 52 ust. 1 i 2, interpretowanych łącznie. W przepisie ust. 1 ustawodawca dopuszczając „realizację przedsięwzięć wynikających z programu zawierającego działania służące wyprowadzeniu obszaru zdegradowanego ze stanu kryzysowego” nie zawarł warunku, aby program ten uchwalony został przed dniem wejścia w życie Ustawy. Takie ograniczenie dotyczące programu rewitalizacji zawiera przepis ust. 2, w którym wprost wskazano, że reguluje on możliwość przekształcenia w Gminny Program Rewitalizacji jedynie tych spośród programów, które zostały uchwalone przed dniem wejścia w życie Ustawy.

Zatem interpretacja przepisów art. 52 ust. 1 i 2 Ustawy wskazuje, że gmina jest uprawniona do uchwalenia po 18 listopada 2015 r. programu rewitalizacji na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 6 Ustawy o samorządzie gminnym.
Jednakże w obu ww. przypadkach (tj. kontynuacji uchwalonych wcześniej programów rewitalizacji oraz uchwalenia nowego programu rewitalizacji w oparciu o przepisy Ustawy o samorządzie gminnym) gmina nie będzie mogła korzystać z narzędzi przewidzianych w Ustawie o rewitalizacji. Dlatego też gminy chcące z tych narzędzi skorzystać muszą prowadzić rewitalizację na podstawie Gminnego Programu Rewitalizacji, uchwalonego z zachowaniem wszystkich wymogów wskazanych w Ustawie o rewitalizacji.

W art. 52 ust. 2 Ustawy o rewitalizacji przewidziano możliwość zastosowania specjalnej procedury przekształcenia obecnie realizowanego programu w Gminny Program Rewitalizacji (GPR), o którym mowa w Ustawie.

Zgodnie z ww. artykułem, zastosowanie tej procedury możliwe jest w przypadku spełnienia dwóch warunków. Po pierwsze, w dniu wejścia w życie Ustawy gmina realizuje (uchwalony przez radę gminy) program rewitalizacji zawierający działania służące wyprowadzeniu obszaru zdegradowanego ze stanu kryzysowego. Po drugie, program ten zawiera co najmniej opis procesu wyprowadzania ze stanu kryzysowego obszarów gminy oraz diagnozę pozwalającą na wyznaczenie obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji. Diagnoza ta nie musi wskazywać granic tych obszarów konkretnie, lecz musi nadawać się do wykorzystania w procesie formułowania wniosku o wyznaczenie obszarów w drodze uchwały rady gminy. Jednakże należy pamiętać, że treść programu rewitalizacji przekształconego w GPR musi być dostosowana do wymogów stawianych GPR, określonych w art. 15 Ustawy.

Przepisy przejściowe Ustawy o rewitalizacji (art. 52) wyznaczają dopuszczalny zakres prowadzenia działań rewitalizacyjnych poza reżimem Ustawy wskazując, że możliwa jest ich kontynuacja do 31 grudnia 2023 r. Interpretacja tego przepisu w świetle zasady legalizmu prowadzi do wniosku, że nie jest możliwe wykonywanie przez gminę zadań publicznych w dziedzinie rewitalizacji w zakresie szerszym niż w nim określony.

Należy podkreślić, że każda uchwała rady gminy – także w sprawie Gminnego Programu Rewitalizacji (GPR) oraz w sprawie przyjęcia innego programu rewitalizacji, stanowi przejaw woli organu uchwałodawczego gminy odnośnie sposobu jej funkcjonowania. Uchwały rady gminy stanowią sformalizowany tryb wypowiedzi organu uchwałodawczego, w drodze którego organ ten przejawia swoją wolę, adresując je co najmniej do wójta gminy, który wykonuje uchwały rady gminy. W tej sytuacji przyjęcie przez gminę dwóch sprzecznych uchwał w tym samym zakresie, niezależnie od ich podstaw prawnych, jest niedopuszczalne, bowiem nie pozwala organowi wykonawczemu na ich wykonanie.

Ustawa o rewitalizacji nie przewiduje możliwości jej zastosowania na części obszaru gminy, nakazując wyznaczenie obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji na podstawie analiz, którymi objęty jest cały obszar gminy – tym samym nie pozwala na wyłączenie części tego obszaru i uznanie, że prowadzone na nim będą inne działania rewitalizacyjne.

Wobec powyższego, zgodnie z Ustawą w gminie nie mogą obowiązywać dwa programy rewitalizacji. Dotyczy to zarówno braku możliwości dla obowiązywania dwóch GPR, jak i „równoległego” obowiązywania GPR z programem rewitalizacji uchwalanym na podstawie Ustawy o samorządzie gminnym.

Prowadzenie rewitalizacji bez korzystania z rozwiązań ustawowych (bez uchwalania Gminnego Programu Rewitalizacji określonego w Ustawie o rewitalizacji) nie jest przeszkodą do ubiegania się o korzystanie ze środków europejskich w ramach programów operacyjnych 2014-2020. W przypadku gdy gmina chce możliwie szybko przystąpić do ubiegania się o środki z funduszy UE, to przedkładane projekty rewitalizacyjne muszą wynikać z programu rewitalizacji pozytywnie zaopiniowanego przez Instytucję Zarządzającą Regionalnym Programem Operacyjnym pod kątem cech i elementów programu rewitalizacji określonych w ministerialnych Wytycznych w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020.

Projekt staje się projektem rewitalizacyjnym, gdy wynika z programu rewitalizacji spełniającego wymagania Wytycznych w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020 lub spełniającego warunki Ustawy o rewitalizacji. Wynikanie z programu rewitalizacji oznacza, że dany projekt jest do niego wpisany wprost lub mieści się w ramach określonych przez charakterystykę pozostałych rodzajów przedsięwzięć rewitalizacyjnych realizujących kierunki działań, mających na celu eliminację lub ograniczenie negatywnych zjawisk powodujących sytuacje kryzysową (logicznie powiązany z treścią i celami programu rewitalizacji).

Zlecenie przez gminę firmie zewnętrznej opracowania programu rewitalizacji zgodne jest z zasadami wsparcia w ramach konkursu. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że opracowanie programu rewitalizacji, wyłącznie na zleconych na zewnątrz opracowaniach wymaga, zgodnie z zapisami Wytycznych i ustawy o rewitalizacji, oparcia ich o proces partycypacji społecznej. Warto także wykorzystać współpracę z realizatorami zlecenia jako okazję do wyłonienia zespołu, który w przyszłości będzie koordynował wdrożenie programu i do wzmocnienia jego kompetencji w tym zakresie. Partycypacja społeczna zagwarantuje, że opracowania te będą dostosowane do lokalnych potrzeb i możliwości, a współpraca z pracownikami urzędu gminy zbuduje niezbędne umiejętności zintegrowanego oddziaływania, a więc przyszły program rewitalizacji będzie miał lepsze efekty.

W przypadku gdy gmina zdecyduje się na zlecenie firmie zewnętrznej opracowania programu rewitalizacji oraz nie będzie uczestniczyć w procesie partycypacji społecznej, Instytucja ogłaszająca konkurs daje sobie prawo do obniżenia punktacji na etapie oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie.

W razie braku Strategii Rozwoju Gminy, należy odnieść się do innego równoważnego dokumentu np. strategii przestrzennej lub strategii rozwiązywania problemów społecznych, zawierającej postanowienia w zakresie rewitalizacji. Wystarczające jest wskazanie fragmentów dokumentu odnoszących się do działań znajdujących się w obszarze znaczeniowym rewitalizacji, w oparciu o załącznik nr 1 do Regulaminu konkursu dotacji.

Przy składaniu wniosku nie jest wymagany dokument potwierdzający zabezpieczenie środków w budżecie gminy. Należy pamiętać, że gmina jest zobowiązana do wniesienia wkładu własnego finansowego, który stanowi minimum 10% kosztów kwalifikowalnych projektu.

Przeprowadzenie Strategicznej Oceny Oddziaływania na Środowisko Programu Rewitalizacji, w tym sporządzenie Prognozy Oddziaływania Programu na Środowisko, może być kosztem kwalifikowalnym w ramach Projektu, o ile organ opracowujący program rewitalizacji, w uzgodnieniu z właściwym organem opiniującym, o którym mowa w art. 57 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko, stwierdzi, że dokument ten wyznacza ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko i że realizacja postanowień tych dokumentów może spowodować znaczące oddziaływanie na środowisko. Należy pamiętać, że okres kwalifikowania wydatków oraz realizacja projektu musi się zakończyć, zgodnie z Regulaminem konkursu, do 30 czerwca 2017 r.

Koszty poniesione na realizację zadań związanych z opracowaniem lub aktualizacją programu rewitalizacji zgodnie z Ustawą będą uznane za kwalifikowalne.

Jeśli chodzi o wybór przez gminę Wykonawcy przed podpisaniem umowy oraz przed wejściem w życie procedury udzielania zamówień przez dotacjobiorców bez zastosowania trybu konkurencyjnego tj. upublicznienia zapytania ofertowego poprzez umieszczenie jego treści na stronie internetowej Urzędu to wydatek taki nie może zostać uznany za kwalifikowany.

Aby ubiegać się o środki z funduszy UE na realizację projektów rewitalizacyjnych gminy zobowiązane są przygotować programy rewitalizacji (PR) zgodnie z Wytycznymi w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020.
Na poziomie Województwa Śląskiego zgodność PR z Wytycznymi ocenia Zespół ds. rewitalizacji powołany Zarządzeniem Marszałka.
Aktualnie dla gmin dostępne są dwie ścieżki oceny PR:

1. W oparciu o Zasady wsparcia rewitalizacji w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 – Zespół ds. Rewitalizacji ocenia przygotowane przez gminy PR.

2. W ramach konkursu dotacji „Śląskie programy rewitalizacji – wsparcie dla gmin” – gminy otrzymują wsparcie na opracowanie lub aktualizację PR, a następnie opracowane programy podlegają ocenie przez Zespół ds. Rewitalizacji.
Każda z gmin, mając na uwadze stopień zaawansowania prac nad PR powinna podjąć decyzję, w której z procedur przedłoży PR do oceny. Wybór ścieżki powinien być ostateczny i jednoznaczny. Nie jest rekomendowane, aby gmina opracowując PR korzystała jednocześnie z dwóch ścieżek.

Partycypacja społeczna obejmuje przygotowanie, prowadzenie i ocenę rewitalizacji w sposób zapewniający aktywny udział interesariuszy, w tym m.in. poprzez uczestnictwo w konsultacjach społecznych. Dokumentacja potwierdzająca włączenie interesariuszy w opracowanie PR zależy od sposobu jego przeprowadzenia. Za podstawowe dokumenty tego rodzaju, można uznać ogłoszenia/obwieszczenia informujące o rewitalizacji i sposobie oraz miejscu przeprowadzenia partycypacji czy wystosowane do interesariuszy zaproszenia na spotkania. Dokumentami potwierdzającymi włączanie społeczności w proces opracowywania programu mogą być także listy obecności uczestników konsultacji lub działań edukacyjno-informacyjnych, protokoły i zdjęcia ze spotkań, a także wszelka dokumentacja wypracowana w procesie partycypacji (np.: scenariusz spaceru w przypadku wykorzystania techniki spaceru badawczego, wszelkiego rodzaju ankiety, formularze itp.).

Przy wypełnianiu wniosku o przyznanie dotacji zalecane jest używanie jedynie powszechnie obowiązujących skrótów, również tych odnoszących się do nazw instytucji/dokumentów. Opisy zawarte w poszczególnych częściach wniosku powinny być możliwie czytelne, dlatego należy unikać nadmiernego skracania wyrażeń i używania niejasnych sformułowań.
Czy wypełniając wniosek o dotację można powoływać się na numery stron dokumentów strategicznych, na których dany problem jest omawiany? Czy można w związku z ograniczeniem znakowym wpisać link do danego dokumentu?
Wypełniając wniosek o przyznanie dotacji można wskazać numery stron dokumentu, do którego odnosi się dany opis. Należy jasno wskazać nazwę dokumentu i numery stron oraz podać miejsce jego udostępnienia np. link do strony internetowej.

Czas trwania projektu to okres, w którym realizowany jest projekt, przy czym musi mieścić się on w okresie kwalifikowalności, tj. od 1 maja 2015 r. do 30 czerwca 2017 r.

Zalecane jest, aby gmina przedłożyła do oceny gotowy, tj. uchwalony program rewitalizacji. Niemniej jednak Zespół ds. rewitalizacji dopuszcza możliwość oceny projektu programu rewitalizacji, pod warunkiem, że będzie on wersją ostateczną. Gmina może zatem złożyć projekt programu do oceny Zespołu i w tym samym czasie wystąpić o opinię RDOŚ.

Uwaga: W celu uzyskania ostatecznej akceptacji programu rewitalizacji, wymagane jest jego przyjęcie uchwałą Rady Gminy/Miasta oraz otrzymanie opinii RDOŚ.

Wniosek czytelnie podpisuje(ą) osoba(y) upoważniona(e) do reprezentowania gminy. W przypadku, gdy upoważnienie do podpisu nie wynika z obowiązujących przepisów prawa, należy załączyć stosowne pełnomocnictwo lub inny dokument delegujący upoważnienie (np. uchwałę rady). Zgodnie z art 46 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym, jeżeli czynność prawna może spowodować powstanie zobowiązań pieniężnych, do jej skuteczności potrzebna jest kontrasygnata skarbnika gminy (głównego księgowego budżetu) lub osoby przez niego upoważnionej.

Zgodnie z Regulaminem konkursu dotacji koszty zarządzania projektem stanowią koszty kwalifikowane. Ich poziom nie jest ograniczony procentowo w stosunku do wartości projektu. Koszty te muszą być jednak niezbędne do realizacji projektu i odpowiednio uzasadnione. Należy określić co najmniej wymiar czasu pracy, zakres zadań oraz procentowy udział zadań kwalifikowanych na stanowisku pracy oraz datę, od której wykonywane są zadania. Należy pamiętać o oznakowaniu dokumentów dotyczących projektu zgodnie z zasadami informacji i promocji.

Na etapie oceny wniosku, Komisja Konkursowa zweryfikuje planowane do poniesienia koszty zarządzania w kontekście realizowanych zadań. W przypadku kosztów zarządzania projektem wysokość wynagrodzeń powinna być spójna z poziomem wynagrodzeń w danej jednostce oraz proporcjonalna do specyfiki planowanych działań merytorycznych.

Zgodnie z zapisami Wytycznych w zakresie wykorzystania środków pomocy technicznej na lata 2014-2020 wszystkie składniki wynagrodzenia pracowników merytorycznych są kwalifikowane, za wyjątkiem nagród jubileuszowych oraz odpraw pracowniczych.

Oświadczenie o kwalifikowalności podatku VAT składane jest przed podpisaniem umowy oraz z pierwszym sprawozdaniem, a także w przypadku zmiany kwalifikowalności wydatków, w trakcie realizacji projektu.