Fundusze Europejskie
dla Śląskiego 2021-2027

Pytania po szkoleniu 24.03.2026 r. - Kontrola zamówień publicznych w projektach FE SL 2021-2027 EFRR - najczęściej występujące uchybienia i nieprawidłowości Odnośnik

• 1. Biorąc pod uwagę, że nawet w stosunku do norm, które wynikają bezpośrednio z rozporządzeń należy wskazywać (dopisywać) określenie "lub równoważne" - pomimo, że mają one charakter obligatoryjny, wynikający z obowiązujących przepisów prawa, czy taka sama sytuacja dotyczy powołanych w dokumentacji projektowej norm, na podstawie których projektanci dokonują obliczeń projektowych, wynikających również z przepisów Prawa budowlanego np. Eurokody. Sytuacja dotyczy np. obliczeń konstrukcji, wytrzymałości, określenia parametrów elementów konstrukcyjnych przeznaczonych do wykonania w ramach zamówienia itp.

  Odpowiedź:

  Zgodnie z Ustawą z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1483) oraz Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1025/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie normalizacji europejskiej, zmieniające dyrektywy Rady 89/686/EWG i 93/15/EWG oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 94/9/WE, 94/25/WE, 95/16/WE, 97/23/WE, 98/34/WE, 2004/22/WE, 2007/23/WE, 2009/23/WE i 2009/105/WE oraz uchylające decyzję Rady 87/95/EWG i decyzję Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1673/2006/WE (Dz.U. L 316 z 14.11.2012) stosowanie norm nie jest obowiązkowe. Dobrowolność stosowania norm wynika również z definicji normy wskazanej w art. 101 Ustawy Prawo zamówień publicznych (dalej: PZP, t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1320). Powołanie się na normy w przepisie prawnym nie zmienia jej dobrowolnego statusu, chyba że ustawodawca świadomie chce ten status zmienić, co jest możliwe przez wyraźne wskazanie tylko w postanowieniach innej ustawy. 
  Jednocześnie w art. 101 PZP ustanowiono obowiązek dopuszczenia rozwiązań równoważnych gdy opis przedmiotu zamówienia został sporządzony poprzez odniesienie do normy oraz stosowania w takiej sytuacji zwrotu „lub równoważna”. Co istotne w przepisie tym nie zastosowano rozróżnienia na normy stosowane dobrowolnie i te, których obowiązek stosowania wskazano w przepisach prawa. Tym samym, należy założyć że obowiązek wyrażony w art. 101 PZP w zakresie odniesień do norm dotyczy wszystkich norm, których użyto do opisu przedmiotu zamówienia. Kluczowym przy tym jest jednak to czy powołana norma służyła faktycznie opisowi przedmiotu zamówienia (np. studzienki kanalizacyjne mają zostać wykonane zgodnie z normą X) czy przywołano ją tylko, by wskazać zgodność czynności niezbędnych do sporządzenia opisu przedmiotu zamówienia z wymaganiami przepisu technicznego (np. kubaturę budynku obliczono zgodnie z normą Y).

  Odpowiedź:

  Zgodnie z Ustawą z dnia 12 września 2002 r. o normalizacji (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1483) oraz Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1025/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie normalizacji europejskiej, zmieniające dyrektywy Rady 89/686/EWG i 93/15/EWG oraz dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 94/9/WE, 94/25/WE, 95/16/WE, 97/23/WE, 98/34/WE, 2004/22/WE, 2007/23/WE, 2009/23/WE i 2009/105/WE oraz uchylające decyzję Rady 87/95/EWG i decyzję Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1673/2006/WE (Dz.U. L 316 z 14.11.2012) stosowanie norm nie jest obowiązkowe. Dobrowolność stosowania norm wynika również z definicji normy wskazanej w art. 101 Ustawy Prawo zamówień publicznych (dalej: PZP, t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1320). Powołanie się na normy w przepisie prawnym nie zmienia jej dobrowolnego statusu, chyba że ustawodawca świadomie chce ten status zmienić, co jest możliwe przez wyraźne wskazanie tylko w postanowieniach innej ustawy. 
  Jednocześnie w art. 101 PZP ustanowiono obowiązek dopuszczenia rozwiązań równoważnych gdy opis przedmiotu zamówienia został sporządzony poprzez odniesienie do normy oraz stosowania w takiej sytuacji zwrotu „lub równoważna”. Co istotne w przepisie tym nie zastosowano rozróżnienia na normy stosowane dobrowolnie i te, których obowiązek stosowania wskazano w przepisach prawa. Tym samym, należy założyć że obowiązek wyrażony w art. 101 PZP w zakresie odniesień do norm dotyczy wszystkich norm, których użyto do opisu przedmiotu zamówienia. Kluczowym przy tym jest jednak to czy powołana norma służyła faktycznie opisowi przedmiotu zamówienia (np. studzienki kanalizacyjne mają zostać wykonane zgodnie z normą X) czy przywołano ją tylko, by wskazać zgodność czynności niezbędnych do sporządzenia opisu przedmiotu zamówienia z wymaganiami przepisu technicznego (np. kubaturę budynku obliczono zgodnie z normą Y).

• 2. Kazus: Przedmiotem zamówienia jest budowa tylko instalacji wodociągowej bez urządzeń. Na potrzeby kazusu nie jest istotne czy potrzebne są uprawnienia w ograniczonym lub nie zakresie. Uznajmy także na niniejsze potrzeby, że konieczne jest ustanowienie warunku udziału w postępowaniu polegającego na postawieniu wymogu co do osoby posiadającej odpowiednie uprawnienia budowlane. Przechodząc do pytania: Mając na względzie przepisy prawa budowlanego i to w jakim zakresie wydawane są uprawnienia budowlane w tej specjalności ("instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń: cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych"), czy zamawiający ma prawo lub nawet obowiązek postawić warunek w zakresie ograniczenia uprawnień np. do: "specjalności instalacyjnej w zakresie instalacji: wodociągowych"? Ograniczając tym samy zakres wydawanych obecnie uprawnień budowlanych (de facto takich jak zacytowane wyżej uprawnień budowlanych nie ma, nie dotyczy to uprawnień wydawanych na podstawie wcześniejszych przepisów prawa). Przy tak postawionym warunku jaką musiałby dodatkowo zamawiający zawrzeć instrukcję i wyjaśnienie dla wykonawców? Czy opisanie w warunku udziału uprawnień budowlanych w pełnym zakresie "instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń: cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych" (z dopuszczeniem tych wydanych na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów prawa) stanowi o nieproporcjonalności warunku i jest naruszeniem UPZP?

  Odpowiedź:

  Zgodnie z art.  116 Pzp „w odniesieniu do zdolności technicznej lub zawodowej zamawiający może określić warunki dotyczące niezbędnego wykształcenia, kwalifikacji zawodowych, doświadczenia, potencjału technicznego wykonawcy lub osób skierowanych przez wykonawcę do realizacji zamówienia, umożliwiające realizację zamówienia na odpowiednim poziomie jakości. Z kolei art. 112 ustawy Pzp mówi, że Zamawiający określa warunki udziału w postępowaniu w sposób proporcjonalny do przedmiotu zamówienia oraz umożliwiający ocenę zdolności wykonawcy do należytego wykonania zamówienia, w szczególności wyrażając je jako minimalne poziomy zdolności.
  W aktualnym stanie prawnym (ustawa Prawo budowlane) uprawnienia budowlane są udzielane w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych.
  W poprzednim stanie prawnym (Rozporządzenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie) mieliśmy do czynienia z uprawnieniami w specjalności instalacyjno-inżynieryjnej w zakresie:
  a) sieci sanitarnych - obejmującej sieci wodociągowe, kanalizacyjne, gazowe i cieplne uzbrojenia terenu,
  b) instalacji sanitarnych – (dodano Rozporządzeniem z 20 grudnia 1988 r.: obejmującej instalacje wodociągowe, kanalizacyjne, gazowe, cieplne i klimatyzacyjno-wentylacyjne).
  Jeszcze wcześniej (lata 1961-1974) były to uprawnienia w specjalności instalacji i urządzeń sanitarnych.
  Nie sposób więc dostosować nazewnictwo i zakres wymaganych uprawnień do wszystkich tych stanów prawnych.
  Reasumując, dopuszczalne jest zarówno:
  •    zacytowanie aktualnego brzmienia nazwy uprawnień budowlanych (w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych) z jednoczesnym wskazaniem, że wymagane są uprawnienia niezbędne do kierowania/ nadzorowania realizowanej inwestycji, tj. w zakresie instalacji wodociągowych.
  jak i
  •    określenie w warunku udziału w postępowaniu wprost, że wymagane są uprawnienia w zakresie instalacji wodociągowych.
  W obydwu przypadkach należy zaznaczyć w ogłoszeniu o zamówieniu/ SWZ, że uznawane będą (niezależnie od stosowanej wówczas terminologii) także uprawnienia wydawane na podstawie aktualnych jaki i wcześniej obowiązujących przepisów. Istotny jest bowiem zakres konkretnych uprawnień a nie nazewnictwo, które przez te lata ewoluowało. 
  Warto także zaznaczyć, że postawienie warunku dysponowania potencjałem kadrowym nie jest obligatoryjne i Zamawiający możne zabezpieczyć odpowiedni nadzór techniczny nad inwestycją, wpisując konkretne wymagania w treść kontraktu (projektowane postanowienia umowy).

   

  Odpowiedź:

  Zgodnie z art.  116 Pzp „w odniesieniu do zdolności technicznej lub zawodowej zamawiający może określić warunki dotyczące niezbędnego wykształcenia, kwalifikacji zawodowych, doświadczenia, potencjału technicznego wykonawcy lub osób skierowanych przez wykonawcę do realizacji zamówienia, umożliwiające realizację zamówienia na odpowiednim poziomie jakości. Z kolei art. 112 ustawy Pzp mówi, że Zamawiający określa warunki udziału w postępowaniu w sposób proporcjonalny do przedmiotu zamówienia oraz umożliwiający ocenę zdolności wykonawcy do należytego wykonania zamówienia, w szczególności wyrażając je jako minimalne poziomy zdolności.
  W aktualnym stanie prawnym (ustawa Prawo budowlane) uprawnienia budowlane są udzielane w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych.
  W poprzednim stanie prawnym (Rozporządzenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie) mieliśmy do czynienia z uprawnieniami w specjalności instalacyjno-inżynieryjnej w zakresie:
  a) sieci sanitarnych - obejmującej sieci wodociągowe, kanalizacyjne, gazowe i cieplne uzbrojenia terenu,
  b) instalacji sanitarnych – (dodano Rozporządzeniem z 20 grudnia 1988 r.: obejmującej instalacje wodociągowe, kanalizacyjne, gazowe, cieplne i klimatyzacyjno-wentylacyjne).
  Jeszcze wcześniej (lata 1961-1974) były to uprawnienia w specjalności instalacji i urządzeń sanitarnych.
  Nie sposób więc dostosować nazewnictwo i zakres wymaganych uprawnień do wszystkich tych stanów prawnych.
  Reasumując, dopuszczalne jest zarówno:
  •    zacytowanie aktualnego brzmienia nazwy uprawnień budowlanych (w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych) z jednoczesnym wskazaniem, że wymagane są uprawnienia niezbędne do kierowania/ nadzorowania realizowanej inwestycji, tj. w zakresie instalacji wodociągowych.
  jak i
  •    określenie w warunku udziału w postępowaniu wprost, że wymagane są uprawnienia w zakresie instalacji wodociągowych.
  W obydwu przypadkach należy zaznaczyć w ogłoszeniu o zamówieniu/ SWZ, że uznawane będą (niezależnie od stosowanej wówczas terminologii) także uprawnienia wydawane na podstawie aktualnych jaki i wcześniej obowiązujących przepisów. Istotny jest bowiem zakres konkretnych uprawnień a nie nazewnictwo, które przez te lata ewoluowało. 
  Warto także zaznaczyć, że postawienie warunku dysponowania potencjałem kadrowym nie jest obligatoryjne i Zamawiający możne zabezpieczyć odpowiedni nadzór techniczny nad inwestycją, wpisując konkretne wymagania w treść kontraktu (projektowane postanowienia umowy).

   

• 3. Przykłady wyroków czy interpretacji i wyników kontroli IZ, które finalnie po odwołaniach okazały się na korzyść beneficjentów.

  Odpowiedź:

  Instytucja Zarządzająca nie prowadzi odrębnego rejestru spraw, w których rozstrzygnięcia po odwołaniach były korzystne dla Beneficjentów. Każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie, z uwzględnieniem jej specyfiki oraz przedstawionych wyjaśnień i dokumentów.
  Przykłady orzeczeń dotyczących spraw, w których Beneficjenci korzystali z dostępnych środków odwoławczych, można znaleźć w publicznych bazach orzeczniczych np. https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query  
  Opisy przypadków, w których Instytucja Zarządzająca zmieniła swoje ustalenia po rozpatrzeniu zastrzeżeń wniesionych przez Beneficjenta, są dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP), gdzie w poprzedniej perspektywie finansowej publikowano ostateczne informacje pokontrolne:
  https://bip.slaskie.pl/sprawy_w_urzedzie/kontrole/kontrole_zam_benef_w_ramach_rpo_wsl_2014_2020/kontrole_departamentu_fr/ 
  Informacje o wynikach kontroli dotyczące FE SL 2021-2027 są dostępne pod linkiem: 
  https://bip.slaskie.pl/sprawy_w_urzedzie/kontrole/kontrole-zamowien-beneficjentow-w-ramach-fe-sl-20212027/kontrole-departamentu-fr/.

  Odpowiedź:

  Instytucja Zarządzająca nie prowadzi odrębnego rejestru spraw, w których rozstrzygnięcia po odwołaniach były korzystne dla Beneficjentów. Każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie, z uwzględnieniem jej specyfiki oraz przedstawionych wyjaśnień i dokumentów.
  Przykłady orzeczeń dotyczących spraw, w których Beneficjenci korzystali z dostępnych środków odwoławczych, można znaleźć w publicznych bazach orzeczniczych np. https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query  
  Opisy przypadków, w których Instytucja Zarządzająca zmieniła swoje ustalenia po rozpatrzeniu zastrzeżeń wniesionych przez Beneficjenta, są dostępne w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP), gdzie w poprzedniej perspektywie finansowej publikowano ostateczne informacje pokontrolne:
  https://bip.slaskie.pl/sprawy_w_urzedzie/kontrole/kontrole_zam_benef_w_ramach_rpo_wsl_2014_2020/kontrole_departamentu_fr/ 
  Informacje o wynikach kontroli dotyczące FE SL 2021-2027 są dostępne pod linkiem: 
  https://bip.slaskie.pl/sprawy_w_urzedzie/kontrole/kontrole-zamowien-beneficjentow-w-ramach-fe-sl-20212027/kontrole-departamentu-fr/.

• 4. Czy projektant dokumentacji dla zamówienia , którego przedmiotem jest obiekt wpisany do rejestru zabytków (nietypowy charakter zamówienia - konserwacja zabytkowej kapliczki) w przypadku złożenia przez projektanta oferty , winien również złożyć Zamawiającemu oświadczenie w zakresie konfliktu interesów ?

  Odpowiedź: 

  W pytaniu nie doprecyzowano, w jakim trybie prowadzone jest zamówienie (zasada konkurencyjności czy ustawa Prawo zamówień publicznych). Obowiązek złożenia oświadczenia o braku konfliktu interesów wynika z przepisów właściwych dla procedury, w ramach której prowadzone jest dane postępowanie.
  Zgodnie z art. 56 ust. 1 Pzp Kierownik zamawiającego, członek komisji przetargowej oraz inne osoby wykonujące czynności związane z przeprowadzeniem postępowania o udzielenie zamówienia po stronie zamawiającego lub osoby mogące wpłynąć na wynik tego postępowania lub osoby udzielające zamówienia podlegają wyłączeniu z dokonywania tych czynności, jeżeli po ich stronie występuje konflikt interesów.
  Jednocześnie w przypadku zasady  konkurencyjności zgodnie z sekcją 3.2.2. pkt 6 Wytycznych dotyczących kwalifikowalności wydatków 2021-2027 konflikt interesów oznacza każdą sytuację, w której osoby biorące udział w przygotowaniu lub prowadzeniu postępowania o udzielenie zamówienia lub mogące wpłynąć na wynik tego postępowania mają, bezpośrednio lub pośrednio, interes finansowy, ekonomiczny lub inny interes osobisty, który postrzegać można jako zagrażający ich bezstronności i niezależności w związku z postępowaniem o udzielenie zamówienia.
  W konsekwencji wszystkie osoby wskazane w powyższych regulacjach są zobowiązane do złożenia stosownych oświadczeń w zakresie konfliktu interesów.
  Jednocześnie Zamawiający jest każdorazowo zobowiązany do zbadania, czy w ramach danego zamówienia nie doszło do zakłócenia konkurencji, w tym, jak w opisanej sytuacji, do ewentualnego uprzywilejowania projektanta. W razie potrzeby Zamawiający powinien zastosować odpowiednie środki zaradcze, takie jak zapewnienie pełnego i równego dostępu wszystkich wykonawców do pełnej dokumentacji postępowania czy też wydłużenie terminu składania ofert.

   

  Odpowiedź: 

  W pytaniu nie doprecyzowano, w jakim trybie prowadzone jest zamówienie (zasada konkurencyjności czy ustawa Prawo zamówień publicznych). Obowiązek złożenia oświadczenia o braku konfliktu interesów wynika z przepisów właściwych dla procedury, w ramach której prowadzone jest dane postępowanie.
  Zgodnie z art. 56 ust. 1 Pzp Kierownik zamawiającego, członek komisji przetargowej oraz inne osoby wykonujące czynności związane z przeprowadzeniem postępowania o udzielenie zamówienia po stronie zamawiającego lub osoby mogące wpłynąć na wynik tego postępowania lub osoby udzielające zamówienia podlegają wyłączeniu z dokonywania tych czynności, jeżeli po ich stronie występuje konflikt interesów.
  Jednocześnie w przypadku zasady  konkurencyjności zgodnie z sekcją 3.2.2. pkt 6 Wytycznych dotyczących kwalifikowalności wydatków 2021-2027 konflikt interesów oznacza każdą sytuację, w której osoby biorące udział w przygotowaniu lub prowadzeniu postępowania o udzielenie zamówienia lub mogące wpłynąć na wynik tego postępowania mają, bezpośrednio lub pośrednio, interes finansowy, ekonomiczny lub inny interes osobisty, który postrzegać można jako zagrażający ich bezstronności i niezależności w związku z postępowaniem o udzielenie zamówienia.
  W konsekwencji wszystkie osoby wskazane w powyższych regulacjach są zobowiązane do złożenia stosownych oświadczeń w zakresie konfliktu interesów.
  Jednocześnie Zamawiający jest każdorazowo zobowiązany do zbadania, czy w ramach danego zamówienia nie doszło do zakłócenia konkurencji, w tym, jak w opisanej sytuacji, do ewentualnego uprzywilejowania projektanta. W razie potrzeby Zamawiający powinien zastosować odpowiednie środki zaradcze, takie jak zapewnienie pełnego i równego dostępu wszystkich wykonawców do pełnej dokumentacji postępowania czy też wydłużenie terminu składania ofert.