Odniesienia do znaków towarowych w OPZ a obowiązek dopuszczenia równoważności

Guide

Odniesienia do znaków towarowych w OPZ a obowiązek dopuszczenia równoważności

Opis przedmiotu zamówienia (OPZ) jest jednym z kluczowych elementów postępowania i ma bezpośredni wpływ na krąg potencjalnych wykonawców oraz prawidłowość wydatkowania środków publicznych i unijnych.

Przedmiot zamówienia powinien zostać opisany w sposób jednoznaczny i wyczerpujący, za pomocą dostatecznie dokładnych i zrozumiałych określeń, uwzględniających wymagania oraz okoliczności mogące mieć wpływ na sporządzenie oferty (zgodnie z art. 99 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych – aktualnie: Dz.U. 2026 poz. 793).

Przedmiotu zamówienia nie można opisywać w sposób, który mógłby utrudniać uczciwą konkurencję, w szczególności poprzez wskazanie znaków towarowych, patentów, pochodzenia, źródła lub szczególnego procesu, jeżeli mogłoby to prowadzić do uprzywilejowania lub wyeliminowania niektórych wykonawców lub produktów (zgodnie z art. 99 ust. 4 PZP).

WYJĄTEK!

Wyjątkowo jeżeli zamawiający nie jest w stanie opisać przedmiotu zamówienia w sposób wystarczająco precyzyjny i zrozumiały dopuszczalne jest posłużenie się odniesieniem do:

znaku towarowego,
patentu,
pochodzenia,
źródła
lub szczególnego procesu.

Takiemu wskazaniu każdorazowo muszą towarzyszyć słowa „lub równoważny”.

Obowiązek wskazania parametrów równoważności

Samo dopuszczenie rozwiązań równoważnych nie jest wystarczające (zgodnie z art. 99 ust. 6 PZP).

Jak podkreśla Krajowa Izba Odwoławcza, samo użycie sformułowania „lub równoważne” nie realizuje wymogów art. 99 ust. 6 PZP. Zamawiający ma obowiązek wskazać kryteria służące ocenie równoważności, a ogólne zwroty takie jak „nie gorsze”, „co najmniej takie same” czy „o parametrach wskazanych lub lepszych” nie są wystarczające (m.in. wyroki KIO 51/24 oraz KIO 414/22).

Kryteria równoważności powinny odnosić się do cech, parametrów technicznych, funkcjonalności i właściwości użytkowych, które są istotne z punktu widzenia realizacji zamówienia. Zamawiający powinien zatem wskazać te wymagania, które uznaje za kluczowe dla osiągnięcia zamierzonego efektu, umożliwiając jednocześnie zaoferowanie rozwiązań równoważnych spełniających te wymogi.

Równoważność nie oznacza obowiązku zaoferowania produktu identycznego pod każdym względem z rozwiązaniem referencyjnym, lecz rozwiązania zapewniającego wymagany poziom:

funkcjonalności,
jakości,
wydajności
i innych cech istotnych dla prawidłowej realizacji zamówienia.

Zamawiający powinien jasno określić, które cechy uważa za istotne, a jednocześnie uwzględnić możliwość występowania rozwiązań technicznych o odmiennych parametrach, jeśli nie wpływają one negatywnie na realizację zamówienia.

PRZYKŁAD

W przypadku instalacji fotowoltaicznych dopuszczenie paneli o większej mocy niż wskazana jako referencyjna może powodować zmianę niektórych parametrów technicznych modułu. Jeżeli takie rozwiązania są akceptowalne z punktu widzenia celu i możliwości inwestycji – warto wyraźnie wskazać to w dokumentacji i odpowiednio określić zakres dopuszczalnej równoważności.

1

pozwala uniknąć sytuacji, w której wykonawcy są de facto zobowiązani do zaoferowania produktu identycznego z opisanym, mimo formalnego dopuszczenia rozwiązań równoważnych.
2

zwiększa przejrzystość postępowania – wykonawcy już na etapie przygotowywania ofert otrzymują jasną informację, jakie cechy, parametry techniczne, funkcjonalności lub właściwości użytkowe zamawiający uznaje za kluczowe oraz w jaki sposób będzie oceniał proponowane rozwiązania równoważne.
3

ułatwia zamawiającemu obiektywną i transparentną ocenę ofert, ograniczając wątpliwości oraz potencjalne spory dotyczące tego, czy dane rozwiązanie spełnia wymagania określone w dokumentacji zamówienia.

Dyskryminacyjny OPZ w świetle wyników kontroli

Coraz częściej występują przypadki, w których opis przedmiotu zamówienia, pomimo braku bezpośredniego wskazania znaku towarowego, zawiera zestaw szczegółowych parametrów technicznych, odpowiadających rozwiązaniu oferowanemu przez konkretnego producenta.

Jednocześnie dokumentacja nie zawiera zapisów o dopuszczeniu rozwiązań równoważnych lub nie wskazuje, które z parametrów są rzeczywiście istotne dla osiągnięcia celu zamówienia oraz według jakich kryteriów będzie oceniana równoważność innych rozwiązań.

W praktyce wykonawcy, chcąc uniknąć ryzyka odrzucenia oferty, są muszą wykazać zgodność ze wszystkimi wskazanymi parametrami technicznymi – co skutkuje ograniczeniem możliwości zaoferowania produktów równoważnych.

UWAGA!

Brak określenia zasad oceny równoważności może w określonych sytuacjach prowadzić do ograniczenia konkurencji, a w konsekwencji do stwierdzenia nieprawidłowości skutkującej pomniejszeniem lub korektą finansową.

Znaki towarowe w zasadzie konkurencyjności

W kontekście zasady konkurencyjności szczególnej staranności wymaga także stosowanie odniesień, m.in. do konkretnych produktów lub rozwiązań.

Zgodnie z sekcją 3.2.2 pkt 10) Wytycznych dotyczących kwalifikowalności wydatków na lata 2021-2027 opis przedmiotu zamówienia co do zasady nie powinien zawierać odniesień do konkretnych znaków towarowych, patentów, pochodzenia, źródła ani szczególnego procesu charakteryzującego produkty lub usługi dostarczane przez określonego wykonawcę, jeżeli mogłoby to prowadzić do uprzywilejowania lub wyeliminowania części wykonawców lub oferowanych przez nich rozwiązań.

Takie odniesienia są dopuszczalne wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach, gdy opisanie przedmiotu zamówienia w sposób dostatecznie precyzyjny i zrozumiały za pomocą cech technicznych, funkcjonalnych lub jakościowych nie jest możliwe.

Jeśli zamawiający korzysta z możliwości zastosowania odniesień do specyfikacji technicznych lub norm właściwych dla Europejskiego Obszaru Gospodarczego – nie może odrzucić oferty jako niezgodnej z zapytaniem ofertowym, jeżeli wykonawca udowodni w swojej ofercie, że proponowane rozwiązania w równoważnym stopniu spełniają wymagania określone w zapytaniu ofertowym. Takim odniesieniom w opisie przedmiotu zamówienia muszą towarzyszyć słowa „lub równoważne”.